PL EN
Siedziba Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego przy ulicy Niecałej (1873–1944)
 
Więcej
Ukryj
1
Zakład Dziedzictwa Architektonicznego i Sztuki Pracownia Historii Architektury Powszechnej, Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej, Polska
 
 
Data nadesłania: 03-07-2025
 
 
Data akceptacji: 23-09-2025
 
 
Data publikacji: 19-12-2025
 
 
Autor do korespondencji
Katarzyna Dankiewicz   

Zakład Dziedzictwa Architektonicznego i Sztuki Pracownia Historii Architektury Powszechnej, Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej, Koszykowa 55, 00-659, Warszawa, Polska
 
 
KAiU 2023;LXVIII(2):50-97
 
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Siedziba Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego pełniła ważne funkcje naukowe, edukacyjne i społeczne. Symbolizowała prestiż, umiejętności organizacyjne i zaangażowanie jej członków, którzy mimo uwarunkowań politycznych przyczyniali się do utrzymania i rozwoju wyższego szkolnictwa lekarskiego w Warszawie, angażowali się w dialog z władzami carskimi na rzecz podniesienia poziomu szpitalnictwa i higieny w mieście. Tytułowa siedziba, obejmująca zespół budynków, nie była wcześniej przedmiotem całościowych opracowań. W podjętych badaniach niewykorzystanych dotąd źródeł, przybliżono dzieje jej budowy. Główną treść artykułu stanowi prezentacja sposobu realizacji rozbudowanego programu użytkowego kamienicy, której układ funkcjonalno-przestrzenny dostosowano do celów Towarzystwa. Cały zespół wznoszono etapami, adaptując i przebudowując budynki, zastępując je nową, bardziej optymalną zabudową, wprowadzając przy tym nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne i techniczne, zgodne z nadrzędną dla Towarzystwa ideą postępu. Przeprowadzone analizy stylistyczne wykazały dbałość o jakość architektury reprezentacyjnego gmachu, nawiązania do pełnego renesansu włoskiego z elementami dekoracji o symbolice medycznej, czytelnej dla wytrawnego odbiorcy. Budynek wpisywał się w nurt zabudowy wielkomiejskiej Warszawy drugiej połowy XIX wieku, nie przytłaczał okolicznej zabudowy skalą i posiadał cechy reprezentacyjnej willi, co wiązało się z położeniem przy Ogrodzie Saskim.
REFERENCJE (54)
1.
Bartnicka K., Uniwersytety europejskie na przełomie XVIII I XIX wieku, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, 2015, nr 1.
 
2.
Bernatowicz T., Ogród i miasto. Z dziejów kształtowania się przestrzeni publicznej Osi Saskiej w XIX wieku, w: Historyczne place Warszawy, red. B. Wierzbicka, Warszawa 1994.
 
3.
Bieliński J., Królewski Uniwersytet Warszawski (1816–1831), T. 1, Warszawa 1907.
 
4.
Bieliński J., Kliniki Królewskiego Warszawskiego Uniwersytetu, Warszawa 1906.
 
5.
Bieniecki Z., Oś barokowa Warszawy, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1960, z. 4.
 
6.
„Biesiada Literacka”, 1892, nr 1.
 
7.
Bojczuk H., Towarzystwo Medyczne Wileńskie – pierwsze półwiecze (1805–1850): zarys dziejów, „Medycyna Nowożytna”, 2000, nr 2.
 
8.
Bojczuk H., Kronika Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego w latach 1820–1915, w: Towarzystwo Lekarskie Warszawskie 1820–2005, część pierwsza 1820–1917, red. Z. Podgórska-Klawe, Warszawa 2005.
 
9.
Brożek K., Ruch na rzecz podnoszenia kwalifikacji zawodowych polskich lekarzy w latach 1805–1952. Towarzystwa i kursy, „Medycyna Nowożytna”, 2003, nr 1–2.
 
10.
Dębicka M. K., Dzieje opiniowania sądowo-lekarskiego w Królestwie Prus w XVIII stuleciu, „Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii”, 2021, z. 1–2.
 
11.
Dom dochodowy Towarzystwa Lekarskiego w Warszawie, „Przegląd Techniczny”, 1907, nr 41.
 
12.
Drozdowski M.M., Zaborski A., Historia Warszawy, Warszawa 1981.
 
13.
Dusińska H. Towarzystwo Lekarskie Warszawskie w latach 1945–2005, w: Towarzystwo Lekarskie Warszawskie 1820–2005, część druga 1916–2005, red. Z. Podgórska-Klawe, Warszawa 2005.
 
14.
Dydyński L., Zarys stuletnich dziejów Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, „Medycyna”, 1938, nr 17 i nr 18.
 
15.
Gerner K., W 130 rocznicę założenia Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, „Polski Tygodnik Lekarski”, 1952, nr 21.
 
16.
Gieysztor A., Herbst S., Szwankowski E., Kształty Warszawy, „Biuletyn Historii Sztuki”, 1947, nr 1/2.
 
17.
Gruchalska A., Bankowe gmachy, „Spotkania z Zabytkami”, 1994, nr 3.
 
18.
Gryglewski R. W., Medycyna w ujęciu Jędrzeja Śniadeckiego, „Opuscula Musealia”, 2019, nr 26.
 
19.
Grzybowski A., Winiarczyk I., Ciekawe życie ojca polskiej okulistyki Wiktora Feliksa Szokalskiego (1811–1891) – w dwustulecie urodzin, „Acta Ophtalmologica Polonica”, 2011, nr 7–9.
 
20.
Hornowski J., O Polskim Towarzystwie Lekarskim, „Medycyna-Dydaktyka-Wychowanie”, 1985-1986, z. 1-4.
 
21.
Hrieder P., Louis-Courvoisier M., Enlightened Physicians: Setting Out on an Elite Academic Career in the Second Half of the Eighteenth Century, “Bulletin of the History of Medicine”, 2010, nr 4.
 
22.
Ilustrowany Przewodnik po Warszawie, Warszawa 1893.
 
23.
Kita J., Przygotowanie lekarzy Królestwa Polskiego do walki z epidemiami chorób zakaźnych w XIX w. Zarys problematyki badawczej, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej”, 2022.
 
24.
Kłosek-Kozłowska D., O wartościach przestrzennych Osi Saskiej Warszawy, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 2017, z. 3.
 
25.
Kosmowski W., 50-lecie pierwszej lecznicy dla przychodzących chorych w Warszawie 1872–1922, „Zdrowie”, 1923, nr 10–11.
 
26.
Kośmiński St., Słownik lekarzów polskich, Warszawa 1888.
 
27.
Kraushar Al., Ogród Saski w Warszawie (1727–1927), „Kronika Warszawy”, 1927, nr 2.
 
28.
Kwiatkowski M., Architektura w latach 1765–1830, w: Sztuka Warszawy, red. M. Karpowicz, Warszawa 1986.
 
29.
Kwiatkowski M., Architektura mieszkaniowa Warszawy, Warszawa 1989.
 
30.
Łupienko Al., Mikroświat kamienicy czynszowej doby zaborów. Funkcjonowanie i życie w warszawskich kamienicach w źródłach z lat 1864–1914, „Journal of Urban Ethnology”, 2013.
 
31.
Łupienko Al., Kamienice czynszowe Warszawy 1864–1914, Warszawa 2015.
 
32.
Łoza St., Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954.
 
33.
Ostrowska T., Geneza Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, „Miscellanea Historico–Archivistica”, 2002.
 
34.
Ostrowska T., Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, „Gazeta Lekarska”, 2001, nr 6.
 
35.
Ostrowska T., Krótki przegląd XIX-wiecznej prasy zawierającej materiały do historii nauk medycznych, „Analecta”, 2005, z. 1–2.
 
36.
Pinell P., The Genesis of the Medical Field: France, 1795–1870, “Revue française de sociologie”, 2011 nr 5.
 
37.
Płonka–Syroka B., Niemiecka medycyna romantyczna (1797–1848) w opiniach przedstawicieli polskiego środowiska naukowego do 1863 roku, „XIX wiek. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza”, 2015, R. VIII.
 
38.
Płonka-Syroka B., Historyczna świadomość lekarzy wobec odkryć naukowych nowej fizyki w końcu XVIII i pierwszej połowy XIX w., „Medycyna Nowożytna”, 2000, z. 1.
 
39.
„Przegląd Techniczny”, 1907, nr 41.
 
40.
„Przegląd Techniczny”, 1907, nr 52.
 
41.
Przewodnik Warszawski informacyjno-adresowy na rok 1869, Warszawa 1869.
 
42.
Putkowska J., Zmiany programów oraz ich wpływ na rozplanowanie kamienic patrycjuszowskich w XVI i XVII w. w Polsce., „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1985, z. 2.
 
43.
Roguska J., Karol Jankowski. Architekt warszawski początku XX wieku. Życie i twórczość, Warszawa 1978.
 
44.
Sobieszczański F. M., Ogród Saski w Warszawie, „Tygodnik Illustrowany”, 1869, nr 92.
 
45.
Sobieszczański F. M., Rys historyczno-statystyczny wzrostu i stanu miasta Warszawy od najdawniejszych czasów aż do 1847 roku, Warszawa 1848.
 
46.
Stulecie Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego 1820–1920. Dzieje Towarzystwa, cz. 1, Pierwsze półwiecze, oprac. J. Peszke, red. M. Zweigbaum, Warszawa 1931.
 
47.
Szwejcerowa A., Siedziby Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego w latach 1820–1944, „Archiwum Historii Medycyny”, 1980, z. 2.
 
48.
Szustakiewicz I., Systematyka form historyzmu w pracach warszawskiego architekta XIX wieku na przykładzie twórczości Juliana Ankiewicza, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 2013, z. 1.
 
49.
Śródka A., Rola lekarzy w utworzeniu Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, „Miscellanea Historico-Archivistica”, 2002.
 
50.
Śródka A., Krótki zarys dziejów nauczania medycyny w Warszawie, „Medycyna-Dydaktyka-Wychowanie”, 1989, nr 3–4.
 
51.
Taryffa domów miasta Warszawy dla wygody publiczney wydana, Warszawa 1808.
 
52.
Taryffa domów miasta stołecznego Warszawy dla wygody publiczney nowo wydana, Warszawa 1821.
 
53.
Taryffa domów miasta stołecznego Warszawy: dla wygody publiczney nowo wydana, podzielona na wydziały policyjne i cyrkuły praz przedmieścia Pragi i domów za rogatkami będącymi, Warszawa 1825.
 
54.
Taryffa domów miasta stołecznego Warszawy i przedmieścia Pragi według nowego podziału, oprac. Jan Glücksberg, Warszawa 1832.
 
eISSN:2657-6864
ISSN:0023-5865
Journals System - logo
Scroll to top