„Antycedet” – w poszukiwaniu miastotwórczej architektury mieszkaniowej czasów odwilży
Więcej
Ukryj
1
Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej
Data nadesłania: 25-07-2022
Data akceptacji: 12-03-2023
Data publikacji: 09-10-2025
KAiU 2023;LXVIII(1):4-69
SŁOWA KLUCZOWE
STRESZCZENIE
„Antycedet” z kultowym barem samoobsługowym „Praha” był jedną z pierwszych realizacji architektonicznych w Warszawie po odwilży politycznej w połowie lat 50. XX wieku. Zespół budynków między Alejami Jerozolimskimi, ulicami Kruczą, Nowogrodzką i Bracką, z efektownym parterem i dekoracją neonową, był ikoną Warszawy lat 60. XX wieku, tłem dla opowieści o nowoczesnym mieście i wielkomiejskim zgiełku. Został zaprojektowany przez Jana Bogusławskiego i Bohdana Gniewiewskiego w biurze projektowym Miastoprojekt Warszawa-Śródmieście. Bar „Praha” przez wiele lat cieszył się ogromnym powodzeniem, do dzisiaj istnieje w świadomości mieszkańców Warszawy jako miejsce, gdzie można było tanio i smacznie zjeść. Bar zlikwidowano na początku lat 90. XX wieku, a pozostałą część budynku przebudowano.
W pierwszej części artykułu ukazano historię powstania, przyjęcie i funkcjonowanie budynku na tle zmian politycznych, architektonicznych i urbanistycznych, a w drugiej opisano kolejne projekty restauracji i baru „Praha”. Trzecia część artykułu jest próbą rekonstrukcji procesu projektowego i decyzyjnego w połowie lat 50. XX wieku. Rekonstrukcja obejmuje studium przypadku dokumentacji dotyczącej jednego z budynków w zespole, znajdującej się w Archiwum Państwowym m. st. Warszawy.
REFERENCJE (40)
1.
A. Cz., Nareszcie nowoczesne i wielkomiejskie centrum, „Stolica”, 1959, nr 12.
2.
A. Cz., Stołeczne neony, „Stolica”, 1959, nr 20.
3.
Bar „PRAHA” w Warszawie, „Architektura”, 1959 nr 7.
4.
Bar dla 10 tysięcy, „Życie Warszawy”, 7.03.1959, nr 57.
5.
Baraniewski W., Odwilżowe dylematy polskich architektów, w: Odwilż. Sztuka ok. 1956 r., red.
6.
P. Piotrowski, Poznań 1996.
7.
Basista A., Betonowe dziedzictwo: Architektura w Polsce czasów komunizmu. Warszawa-Kraków 2001.
8.
Cymer A., Architektura w Polsce 1945-1989, Warszawa 2019.
9.
Czapelski M., Moduły i wieżowce. Polscy architekci wobec przemian w budownictwie mieszkaniowym 1956-1970, Warszawa 2018.
10.
Czarnecki M., Twórczość Jana Bogusławskiego na tle kierunków architektury XX wieku w Polsce, maszynopis pracy doktorskiej znajduje się w Bibliotece Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, promotor prof. Lech Kłosiewicz, Warszawa 2006.
11.
Ciborowski A., Pierwsze jaskółki nowej architektury, „Trybuna Ludu”, 28-30.03.1959, nr 87.
12.
Giergoń P., Mozaika warszawska. Przewodnik po plastyce w architekturze stolicy 1945-1989, Warszawa 2014.
13.
Giergoń P., Neony Warszawy, www.sztuka.net.
14.
Jarzęcka H., Neony, neony, neony, „Stolica”, 1956, nr 39.
15.
Kotarbiński A., Rozwój urbanistyki i architektury polskiej w latach 1944-1964, Warszawa 1967.
16.
Krzyżakowa K., Bar „Praha” od strony kulis, „Stolica”, 1959, nr 14.
17.
Krzyżakowa K., Twórcy warszawskiego centrum, „Stolica”, 1963, nr 28.
18.
Lewoczewicz I., Spotkanie sztuk. Aranżacje warszawskich kawiarni i barów, „Almanach Warszawy”, T. 9, 2015.
19.
Łowiński J., Sklepy warszawskie, „Architektura”, 1959, nr 2.
21.
Molski P., Mieszkalnictwo a przemiany przestrzenne miasta. Warszawa 1945-1980, Warszawa-Łódź 1988.
22.
Od knedli do golonki „Praha” już przyjmuje gości, „Życie Warszawy”, 7.03.1959, nr 57.
23.
Posłuchajmy i drugiej strony. Jeden bar „Praha” sprawy nie załatwi, „Życie Warszawy”, 15-16.03.1959, nr 64.
24.
Praga Czeska i „Praha” warszawska, czyli gastronomiczne podróże kształcą, „Życie Warszawy”, 18.03.1959, nr 66.
25.
„Praha” przyjmuje dziś pierwszych gości, „Życie Warszawy”, 5.03.1959, nr 55.
26.
Problem Śródmieścia, „Stolica”, 1956, nr 312.
27.
Sobiepan J., Aleje Jerozolimskie, rozm. przepr. Maciej Stefanowski „Stolica”, 1956, nr 31.
28.
Sołtan J., Rozmowy o architekturze, Warszawa 1996.
29.
Zieliński J., Tarwacka I., Neony - ulotny ornament warszawskiej nocy, Warszawa 2010.
30.
Uchwała Nr 817 Prezydium Rządu z dnia 1 grudnia 1951 w sprawie zatwierdzania projektów urbanistycznych i architektonicznych, „Monitor Polski”, 1951, nr 102, poz. 1841.
31.
Zarządzenie Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z dnia 18 marca 1952 r. w sprawie zatwierdzania projektów urbanistycznych, szkicowych projektów architektonicznych i podstawowych projektów budowlanych dla obszaru m. st. Warszawy i Warszawskiego Zespołu Miejskiego, „Monitor Polski”, 1952, nr 29, poz. 437.
32.
Zarządzenie Ministra Budownictwa Miast i Osiedli 22 kwietnia 1953 r. w sprawie ustalenia wykazu biur projektów budowlanych w zakresie budownictwa ogólnego, „Monitor Polski”, 1953, nr 51, poz. 577.
33.
Zarządzenie Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z dnia 23 stycznia 1954 w sprawie trybu postępowania biur projektowych przy zatwierdzaniu podstawowych projektów budowlanych, „Monitor Polski”, 1954, nr 22, poz. 363.
34.
Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane, Dz. U. nr 7, poz. 46.
35.
Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy. Spis zdawczo-odbiorczy nr 3 Technicznych projektów budowlanych zatwierdzonych w biurze „Miastoprojekt Warszawa Śródmieście”, 1228/IV/A-38; 1228/IV/A-37; 1228/IV/A-43, 1228/IV/A-151,54.
36.
Wydział Archiwum Biura Organizacji Urzędu m.st. Warszawy. Opisy do projektu technologicznego ustawienia aparatów i maszyn dla baru „Praha”, 10/763.
37.
Wydział Archiwum Biura Organizacji Urzędu m.st. Warszawy. Projekt szyldu kiosk ruchu, Urb./331.
38.
Wydział Archiwum Biura Organizacji Urzędu m.st. Warszawy. Neony Baru Praha, Urb./524.
39.
Wydział Archiwum Biura Organizacji Urzędu m.st. Warszawy. Projekt podstawowy reklamy świetlnej dla kiosku „Ruch”, Urb. /536.
40.
Wydział Archiwum Biura Organizacji Urzędu m.st. Warszawy. Elewacja 4JR, 10/974.