PL EN
Rzeźbiąc szalunkami – béton brut w architekturze Galerii Sztuki Współczesnej „Bunkier Sztuki” w Krakowie
 
Więcej
Ukryj
1
Szkoła Doktorska przy Wydziale Historycznym, Uniwersytet Gdański, Polska
 
 
Data nadesłania: 31-08-2025
 
 
Data ostatniej rewizji: 04-11-2025
 
 
Data akceptacji: 05-11-2025
 
 
Data publikacji: 15-04-2026
 
 
Autor do korespondencji
Weronika Stasińska   

Szkoła Doktorska przy Wydziale Historycznym, Uniwersytet Gdański, Polska
 
 
KAiU 2025;LXX(4):86-109
 
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Nowatorskie użycie surowego betonu przez Le Corbusiera otworzyło nową drogę w wyobraźni wielu architektów. Béton brut odmieniany przez wszelkie przypadki i uzyskiwany na różnorakie sposoby na dobre wpisał się w krajobraz architektoniczny wielu krajów świata. Również w Krakowie odnaleźć można przykład zastosowania tej formuły – budynek Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki. Klasyczna w swojej nowoczesności, modernistyczna, kubiczna bryła wzniesiona według projektu Krystyny Tołłoczko-Różyskiej, zyskała elewacje opracowane przez rzeźbiarzy Stanisława Borzęckiego i Antoniego Hajdeckiego. Dzięki niezwykłej formie i rzeźbiarskim walorom, ściany zewnętrzne Bunkra Sztuki tworzą specyficzną, wielozmysłową relację między budynkiem a odbiorcą. Pozwalają one również na zakwalifikowanie tego obiektu do szeregu realizacji powstałych w duchu architektury brutalistycznej. Innowacyjne rozwiązanie wynikało z doświadczenia artystów w pracy z drewnem, wyniesionego z Państwowego Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem (wcześniej: Państwowa Szkoła Przemysłu Drzewnego). W połączeniu z plastycznością betonu, dało efekt w postaci jednego z najodważniejszych i najbardziej wyrazistych budynków w Krakowie, który umiejętnie meandruje między tradycją a nowoczesnością.
REFERENCJE (32)
1.
Banham R., The New Brutalism, „Architectural Review”, 9.12.1955.
 
2.
Banham R., The New Brutalism: Ethic or Aesthetic?, New York 1966.
 
3.
Calder B., Raw Concrete: The Beauty of Brutalism, London 2016.
 
4.
Charciarek M., Formy, detale i współczesne znaczenia polskiej architektury betonowej, „Przestrzeń/Urbanistyka/Architektura”, 2018, nr 1.
 
5.
Charciarek M., Trzy idee nowoczesności. Trzy materie architektury z betonu, „Czasopismo Techniczne. Architektura”, 2015, nr 2A.
 
6.
Cymer A., Architektura w Polsce 1945–1989, Warszawa 2023.
 
7.
Frampton K., Notes on British Architectural Culture 1945–1965, w: Brutalism. Contributions to the international symposium in Berlin 2012, red. D. Seschermeier, Zürich 2017.
 
8.
Hyła P., Architektura miejskiego pawilonu wystawowego w Krakowie, https://bunkier.art.pl/archite....
 
9.
Hyła P., Społeczny kontekst powstania Miejskiego Pawilonu Wystawowego w Krakowie, https://bunkier.art.pl/misja/.
 
10.
Hyła P., Zarys życia i twórczości Krystyny Tołłoczko-Różyskiej, https://issuu.com/bunkier_sztu....
 
11.
Joedicke J., New Brutalism — Brutalismus in der Architektur, „Bauen + Wohnen = Construction + habitation = Building + home: internationale Zeitschrift”, t. 18, 1964, nr 11.
 
12.
Kenar U., Antoni Kenar: 1906–1959, Warszawa 2006.
 
13.
Malacarne G., Konstrukcja i charakter. Architektura Auguste’a Perreta, „Pretekst: Zeszyty Zakładu Architektury Mieszkaniowej i Kompozycji Architektonicznej”, 2018, nr 8.
 
14.
Maniaque-Benton C., Le Corbusier and the Maisons Jaoul, New York 2009.
 
15.
Modernizm, socrealizm, socmodernizm, postmodernizm. Przewodnik po architekturze Krakowa XX wieku, red. D. Leśniak-Rychlak, M. Wiśniewski, M. Karpińska, Kraków 2022.
 
16.
Moravánszky Á., Re-Humanizing Architecture: The Search for a Common Ground in the Postwar Years, 1950–1970, w: Re-Humanizing Architecture. New Forms of Community, 1950–1970, t. 1, red. Á. Moravánszky, J. Hopfengärtner, Basel 2017.
 
17.
Niebrzydowski W., Architektura brutalistyczna a idee Nowego Brutalizmu, Białystok 2018.
 
18.
Niebrzydowski W., Brutalism in Poland on the Example of the Architecture of Krakow, „Journal of Sustainable Architecture and Civil Engineering”, 2015, t. 1, nr 10.
 
19.
O’Doherty B., Biały sześcian od wewnątrz. Ideologia przestrzeni galerii, Gdańsk 2015.
 
20.
Olszowska M., Roman Olszowski – artysta rzeźbiarz 1890–1957, Żywiec 1995.
 
21.
Pallasmaa J., Myśląca dłoń. Egzystencjalna i ucieleśniona mądrość w architekturze, Kraków 2015.
 
22.
Pallasmaa J., Oczy skóry. Architektura i zmysły, Kraków 2012.
 
23.
Rasmussen S.E., Odczuwanie architektury, Kraków 2015.
 
24.
Schmidt H., Architekturoberflächen der Moderne. Zur Ästhetik unbehandelter Sichtbetonfassaden, w: Historische Architekturoberflächen. Kalk-Putz-Farbe, red. J. Pursche, „ICOMOS – Hefte des Deutschen Nationalkomitees”, 2003, nr 39.
 
25.
Sienkiewicz K., Odsłonięte Okna, „Dwutygodnik”, 2016, nr 181, https://www.dwutygodnik.com/ar....
 
26.
Springer F., Municipal Exhibition Pavilion, w: SOS Brutalism. A Global Survey, Zürich 2017.
 
27.
Van den Heuvel D., Between Brutalists. The Banham Hypothesis and the Smithson Way of Life, „The Journal Architecture”, t. 20, 2015, nr 2.
 
28.
Winskowski P., Obronny charakter ściany. Bunkier Sztuki w Krakowie, „Autoportret”, 2016, nr 2 (53), 2016.
 
29.
Winskowski P., Przewłocki M., Bunkier Sztuki (dawniej Pawilon Wystawowy BWA) w Krakowie w nurcie architektury rzeźbiarskiego modernizmu drugiej połowy XX wieku, w: Bunkier – architektura i sztuka, red. M.A. Potocka, Kraków 2024.
 
30.
Włodarczyk M., Architektura krakowska lat 1956–2000. Wybrane przykłady. Lista obiektów architektonicznych SARP oddział Kraków, Kraków 2013.
 
31.
Włodarczyk M., Architektura lat 60-tych w Krakowie, Kraków 2006.
 
32.
Wright F.L., In the Cause of Architecture. VII. The Meaning of Materials – Concrete, „Architectural Record”, 1928, nr 8.
 
eISSN:2657-6864
ISSN:0023-5865
Journals System - logo
Scroll to top