PL EN
Zanieczyszczenie światłem poza kontrolą. Architektura i lokalne planowanie wobec próżni legislacyjnej
 
Więcej
Ukryj
1
Szkoła Doktorska Politechniki Warszawskiej
 
2
Wydział Architektury, Politechnika Warszawska, Polska
 
 
Data nadesłania: 16-06-2026
 
 
Data akceptacji: 25-08-2026
 
 
Data publikacji: 05-11-2026
 
 
KAiU 2026;LXXI(1)
 
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Niniejszy artykuł podejmuje problematykę zanieczyszczenia światłem (ang. light pollution) jako istotnego wyzwania dla współczesnej architektury i urbanistyki. W polskich warunkach zjawisko to, mimo rosnącej świadomości jego negatywnego wpływu na jakość nocnego krajobrazu miast, nie zostało formalnie zdefiniowane i uregulowane, podczas gdy w innych rozwiniętych gospodarkach stanowi przedmiot szczegółowych przepisów prawa. Brak odpowiednich regulacji w systemie krajowym skutkuje paraliżem mechanizmów ochrony środowiska nocnego. Identyfikuje się lukę legislacyjną na szczeblu centralnym, która blokuje skuteczne przeciwdziałania degradacji nocnego krajobrazu zarówno na poziomie ogólnopolskim, jak i lokalnym. Artykuł przywołuje literaturę naukową oraz raporty eksperckie, z których wyłania się paradoks: mimo braku systemowego wsparcia prawnego niekiedy podjęte działania lokalne kończą się sukcesem, co przybliża analizowane studium przypadku. Przeprowadzone badanie ukazuje negatywne skutki antropogenicznej emisji światła, zarysowuje ocenę występujących barier instytucjonalnych oraz prezentuje efekty inicjatyw oddolnych. Stawia się zatem hipotezę, iż lokalne osiągnięcia planistyczne mogłyby istotnie przyczynić się do przełamania stagnacji regulacyjnej oraz upowszechnienia problematyki zanieczyszczenia światłem.
REFERENCJE (53)
1.
Achramowicz R., Lorens A., Architektura a design w XXI wieku, Warszawa 2021.
 
2.
Bojda P., Bena L., Wachta H., Kreowanie iluminacji obiektów architektonicznych z uwzględnieniem oddziaływania oświetlenia drogowego, „Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej”, 2015, z. 34, DOI: 10.7862/re.2015.26.
 
3.
Cinzano P., Falchi F., Elvidge C.D., The first World Atlas of the artificial night sky brightness, „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”, 2001, t. 328, nr 3, DOI: 10.1046/j.1365-8711.2001.04882.x.
 
4.
Cyunel M., Czaplicka A., Stochel-Cyunel J., Oświetlenie miejskie w kontekście zanieczyszczenia światłem, „Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych”, 2015, t. 64, nr 4(309).
 
5.
Eposito T., Radetsky L.C., Specifying Non-White Light Sources in Outdoor Applications to Reduce Light Pollution, „LEUKOS”, 2023, t. 19, nr 3, DOI: 10.1080/15502724.2022.2121285.
 
6.
Falchi F., Bará S., Light pollution is skyrocketing, „Science”, 2023, t. 379, nr 6629, DOI: 10.1126/science.adf4952.
 
7.
Gaston K. J., Visser M. E., Hölker F., The biological impacts of artificial light at night: the research challenge, „Philosophical Transactions of the Royal Society B”, 2015, t. 370, nr 1667: 20140133, DOI: 10.1098/rstb.2014.0133.
 
8.
Gaston K.J., Nighttime Ecology: The “Nocturnal Problem” Revisited, „The American Naturalist”, 2019, t. 193, nr 4, DOI: 10.1086/702250.
 
9.
Hao Y., Wang P., Zhang Z., Xu Z., Jia D., A Review of the Characteristics of Light Pollution: Assessment Technique, Policy, and Legislation, „Energies”, 2024, t. 17, nr 2750, DOI: 10.3390/en17112750.
 
10.
Hirt M.R., Evans D.M., Miller C., Ryser R., Light pollution in complex ecological systems, „Philosophical Transactions of the Royal Society B”, 2023, t. 378, nr 1892, DOI: 10.1098/rstb.2022.0351.
 
11.
Kołomański S., Zanieczyszczenie światłem i ciemność, „Prace i Studia Geograficzne”, 2014, t. 53.
 
12.
Krause K., Regulating Urban Lighting: Prospects for Institutional Change, w: Meier J., Hasenöhrl U., Krause K., Pottharst M., Urban Lighting, Light Pollution and Society, New York 2015.
 
13.
Kyba C.C.M., Altıntaş Y.Ö., Walker C.E., Newhouse M., Citizen scientists report global rapid reductions in the visibility of stars from 2011 to 2022, „Science”, 2023, t. 379, nr 6629, DOI: 10.1126/science.abq7781.
 
14.
Kyba C.C.M., Ruhtz T., Fischer J., Hölker F., Cloud Coverage Acts as an Amplifier for Ecological Light Pollution in Urban Ecosystems, „PLoS ONE”, 2011, art. e17307, DOI: 10.1371/journal.pone.0017307.
 
15.
Kyba C.C.M., Ruby A., Kuechly H.U., Kinzey B., Sanders J., Barentine J., Kleinodt R., Espey B., Direct measurement of the contribution of street lighting to satellite observations of nighttime light emissions from urban areas, „Lighting Research & Technology”, 2020, t. 53, nr 3, DOI: 10.1177/147715352095846.
 
16.
Kyba C.C.M., Hanel A., Holker F., Redefining efficiency for outdoor lighting, „Energy & Environmental Science”, 2014, nr 7, DOI:10.1039/c4ee00566j.
 
17.
Maffeo S., The Vatican Observatory: In the Service of Nine Popes, Vatican 2001.
 
18.
Meier J., Hasenöhrl U., Krause K., Pottharst M., Urban Lighting, Light Pollution and Society, New York 2015.
 
19.
Memorandum w sprawie ustanowienia prawnych podstaw zrównoważonej polityki oświetlenia zewnętrznego, red. K. Szlachetko, Gdańsk 2022.
 
20.
Nye D. E., The Transformation of American Urban Space: Early Electric Lighting, 1875–1915, w: Meier J., Hasenöhrl U., Krause K., Pottharst M., Urban Lighting, Light Pollution and Society, New York 2015.
 
21.
Portee D.S.F., Flagstaff’s Battle for Dark Skies, „Griffith Observer”, 2002, t. 66, nr 10.
 
22.
Rosołowska-Huszcz D., Światło w nocy zmienia metabolizm, w: Zanieczyszczenie światłem. Źródła, obserwacje, skutki, red. A. Kotarba. Warszawa 2019.
 
23.
Sánchez de Miguel A., Bennie J., Rosenfeld E., Dzurjak S., Gaston K.J., Environmental risks from artificial nighttime lighting widespread and increasing across Europe, „Science Advances”, 2022, t. 8, nr 37, DOI: 10.1126/sciadv.abl6891.
 
24.
Schivelbusch W., Disenchanted Night: The Industrialization of Light in the Nineteenth Century, Berkeley 1988.
 
25.
Skarżyński K., Iluminacja obiektów architektonicznych a zanieczyszczenie środowiska światłem, „Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych”, 2015, t. 64, nr 4 (309).
 
26.
Szlachetko K., Zielińska-Dąbkowska K.M., O (bez)skuteczności prawa polskiego wobec antropogenicznych zanieczyszczeń światłem sztucznym, „Przegląd Prawa Publicznego”, 2021, nr 5.
 
27.
Szlachetko K., Planowanie oświetlenia zewnętrznego w gminie. Aspekty prawnoadministracyjne, w: Sztuczne światło nocą: między zagrożeniem a rozwojem, red. P. Tabaka, Łódź 2022.
 
28.
Tabaka P., Fryc I., Wpływ rozkładu widmowego lamp LED, stosowanych w oświetleniu terenów zewnętrznych, na widzialność gwiazd, hamowanie wydzielania melatoniny oraz efektywność fitochromu, w: Zanieczyszczenie światłem. Źródła, obserwacje, skutki, red. A. Kotarba, Warszawa 2019.
 
29.
Tähkämö L., Partonen T., Pesonen A. K., Systematic review of light exposure impact on human circadian rhythm, „Chronobiology International”, 2018, t. 36, nr 2, DOI: 10.1080/07420528.2018.1527773.
 
30.
Wołoszyn E., Meteorologia i klimatologia, Gdańsk 2009.
 
31.
Zanieczyszczenie światłem. Identyfikacja i przeciwdziałanie. Poradnik multidyscyplinarny, Light Pollution Think Tank, Kraków 2025.
 
32.
Zanieczyszczenie światłem w Polsce. Raport 2023, Light Pollution Think Tank, Warszawa 2023.
 
33.
Zanieczyszczenie światłem. Źródła, obserwacje, skutki, red. A. Kotarba. Warszawa 2019.
 
34.
Zielińska-Dąbkowska K.M., Healthier and Environmentally Responsible Sustainable Cities and Communities. A New Design Framework and Planning Approach for Urban Illumination, „Sustainability”, 2022, t. 14, nr 21, art. 14525, DOI: 10.3390/su142114525.
 
35.
Zielińska-Dąbkowska K.M., Schernhammer E.S., Hanifin J.P., Brainard G.C., Reducing nighttime light exposure in the urban environment to benefit human health and society, „Science”, 2023, t. 380, nr 6650, DOI: 10.1126/science.adg5277.
 
36.
Biuletyn Informacji Publicznej Rzecznika Praw Obywatelskich, https://bip.brpo.gov.pl/pl/con....
 
37.
International Union for Conservation of Nature https://iucn.org/resources/iss....
 
38.
 
39.
Light Pollution Think Tank, https://lptt.org.pl/.
 
41.
Organizacja DarkSky, https://darksky.org/.
 
42.
Organizacja POLARIS-OPP, https://www.polaris.org.pl/.
 
43.
Polskie Towarzystwo Astronomiczne, https://urania.edu.pl/.
 
44.
Program Ciemne Niebo, https://www.ciemneniebo.pl/.
 
45.
 
46.
Projekt Racjonalna polityka oświetleniowa w praktyce https://www.polaris.org.pl/pro....
 
47.
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 244/2009 z dnia 18 marca 2009 r., https://eur-lex.europa.eu/lega....
 
48.
Sejm RP - Zapis przebiegu posiedzenia podkomisji sejmowej https://www.sejm.gov.pl/sejm10....
 
49.
Światowa Organizacja Zdrowia, https://www.who.int/europe/pub....
 
50.
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, Dz. U. 2003 Nr 80 poz. 717.
 
51.
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, Dz. U. 2008 Nr 199 poz. 1227.
 
52.
Ustawa z dnia z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Dz. U. 2001 Nr 201 poz. 1540.
 
53.
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 1688.
 
eISSN:2657-6864
ISSN:0023-5865
Journals System - logo
Scroll to top