PL EN
Plan Tadeusza Tołwińskiego „Przebudowa dzielnic śródmiejskich Krakowa nowoczesnego” na tle propozycji urbanistycznych dla miasta z pierwszej połowy XX wieku
 
Więcej
Ukryj
1
Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Oddział Krakowski
 
 
Data nadesłania: 10-10-2023
 
 
Data akceptacji: 02-01-2025
 
 
Data publikacji: 25-06-2025
 
 
KAiU 2022;LXVII(4):40-76
 
SŁOWA KLUCZOWE
STRESZCZENIE
W 1951 roku periodyk „Miasto” opublikował artykuł autorstwa Tadeusza Tołwińskiego Przebudowa dzielnic śródmiejskich Krakowa nowoczesnego. Koncepcja rozwiązań urbanistycznych centrum Krakowa okazała się być ostatnią pracą profesora, przedstawioną szerszemu gronu tuż po jego śmierci. Przewidując szybki rozwój miasta Tołwiński przygotował plan regulacyjny: zdefiniował zasięg dzielnic śródmiejskich, zaprezentował propozycję szeregu zabiegów korygujących układ urbanistyczny, skupiając się przede wszystkim na uporządkowaniu i pozyskaniu terenów zielonych, przebudowie trakcji kolejowych i ukształtowaniu arterii komunikacyjnych. Plan ten wpisuje się w szereg przemyśleń profesora, opublikowanych w latach 30. XX wieku w jego monumentalnym dziele Urbanistyka. Uwzględnia również wcześniejsze propozycje rozwiązań przestrzennych dla Krakowa, począwszy od pierwszych prób ukształtowania charakteru miasta, czyli do założeń konkursu na plan regulacyjny Wielkiego Krakowa ogłoszonego w 1909 roku, poprzez tzw. „Plan Dziewońskiego” z końca lat 30., aż do rozwiązań proponowanych przez okupanta na początku lat 40. XX wieku. Mimo, że propozycję Tołwińskiego zrealizowano tylko fragmentarycznie, wpłynęła ona na kształtowanie kolejnej koncepcji autorstwa Anny Ptaszyckiej i odcisnęła piętno na późniejszym rozwoju miasta.
REFERENCJE (35)
1.
Burno F., Opowieści o „nowej Italii”. Modernizacja miast włoskich w latach 1925–1940, w: Narracje miejskie. Miasto jako obszar interwencji polityków, architektów i artystów, red. I. Kozina I., t.1, Katowice 2019.
 
2.
Demel J., Podstawy rozwoju nowoczesnego Krakowa w latach 1846 – 1956, w: Kraków jego dzieje i sztuka, Warszawa 1963.
 
3.
Dziewoński K., Studia wstępne do ogólnego planu zabudowania Krakowa, „Biuletyn Urbanistyczny”, 1936, nr 3.
 
4.
Firlet E., Zmiany przestrzenno-urbanistyczne Krakowa w latach 1939 – 2006, w: Kraków nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007.
 
5.
Goldzamt E., Architektura zespołów śródmiejskich i problemy dziedzictwa, Warszawa 1956.
 
6.
Gutschow N., Obsesja porządku. Niemieccy architekci planują w okupowanej Polsce 1939-1845, Warszawa 2021.
 
7.
Kaczorowski M., Problemy urbanistyczne Krakowa na tle Nowej Huty, „Inwestycje i budownictwo”, 1952, nr 5.
 
8.
Komar Ż., Architektura okresu okupacji w Krakowie. Zarys problematyki badawczej, w: Architektura okresu III Rzeszy w Polsce, Poznań 2019.
 
9.
Konkurs na regulacje wylotu ul. Wolskiej i okolicznych gruntów w Krakowie, „Architekt”, 1914, nr 6-7.
 
10.
Kotaszewicz T., Tadeusz Tołwiński 1987-1951, Warszawa 2016.
 
11.
Majczyk J., Tomaszewicz A., Anna Ptaszycka. Harcerka, architektka, urbanistka, w: Pionierki. Architektura jest najważniejsza, Kraków 2019.
 
12.
Malisz B., Plan Wielkiego Krakowa, „Miasto”, 1952, nr 4.
 
13.
Malisz B., Planowanie ośrodków miejskich, „Architektura”, 1947, nr 1.
 
14.
Marek P.I., Rozpoczynamy budowę Domu Krakowskich Związków Zawodowych, „Gazeta Krakowska”, 1950, nr 199.
 
15.
Niemojewski L., Dwie szkoły polskiej architektury nowoczesnej, „Przegląd Techniczny”, 1934.
 
16.
Pawłowski K.K., Początki polskiej nowoczesnej myśli urbanistycznej, w: Sztuka około 1900. Materiały z sesji Historyków Sztuki, Kraków 1967, Warszawa 1969.
 
17.
Plan inwestycyjny stoł. król. Miasta Krakowa na okres 1937/38 -1943/44, Kraków 1938.
 
18.
Ptaszycka A., Ewolucja planu Krakowa, „Architektura”, 1953, nr 3.
 
19.
Ptaszycka A., Oblicze urbanistyczne współczesnego Krakowa, w: Kraków studia nad rozwojem miasta, red. Dąbrowski J., Kraków 1957.
 
20.
Purchla J., Hubert Ritter i hitlerowskie wizje Krakowa, „Rocznik Krakowski”, T. 71, 2005.
 
21.
Purchla J., Rozwój przestrzenny, urbanistyczny i architektoniczny Krakowa doby autonomii galicyjskiej i drugiej Rzeczpospolitej, w: Kraków nowe studia nad rozwojem miasta, red. Wyrozumski J., Kraków 2007.
 
22.
Rościszewski M., Czy Kraków leży nad Wisłą? Kilka uwag o błędach przeszłości w urbanistyce i nowych osiągnięciach, „Dziennik Polski”, 1951, nr 151.
 
23.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1950 roku w sprawie zmiany granic miasta Krakowa, Dz. U. Z 1950 r. nr 57, poz.508, Uchwała nr 205 Rady Ministrów z dnia17 marca1951 r. w sprawie utworzenia dzielnicy Nowa Huta w m. Krakowie, M. P. 195, nr 43, poz. 504.
 
24.
Statter M., Projekt uporządkowania Wawelu i nadbrzeży Wisły, „Gazeta Krakowska”, 1952, nr 15.
 
25.
Stelmach B., Tożsamość 100 lat architektury polskiej, w: Tożsamość 100 lat architektury polskiej, red. Stelmach B., Andrzejewska-Batko K., Warszawa 2019.
 
26.
Tołwiński T., Przebudowa dzielnic śródmiejskich Krakowa Nowoczesnego, „Miasto” 1951, nr 2.
 
27.
Tołwiński T., Urbanistyka, T.1, Budowa miasta w przeszłości, Warszawa 1934.
 
28.
Tołwiński T., Urbanistyka, T.2, Budowa miasta współczesnego, Warszawa 1937.
 
29.
Tołwiński T., Urbanistyka, T.3, Zieleń w urbanistyce, Warszawa 1963.
 
30.
Wichura-Zajdel E., Kraków nowszy i większy, „Stolica”, 1950, nr 8.
 
31.
Wiśniewski M., Rozwój architektury Krakowa w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku a metropolitarne funkcje miasta, w: Metropolia T.2: Dylematy rozwoju, red. Purchla J., Kraków 2017.
 
32.
Wowczak J., Dychotomie polskiej architektury XX wieku w twórczości Jana Kruga, Kraków 2021.
 
33.
Zabudowa ronda u wylotu ulicy Lubicz, „Dziennik Polski”, 1951, nr 32.
 
34.
Zabytki urbanistyki i architektury w Polsce. Odbudowa i konserwacja, t. 1 Miasta Historyczne, red. Kalinowski W., Warszawa 1986.
 
35.
Zientara M., Sztuka Krakowska 1945 – 2000. Tom1. Socrealizm i czas „odwilży” (1945-1959/1960), Kraków 2020.
 
eISSN:2657-6864
ISSN:0023-5865
Journals System - logo
Scroll to top