Spatial Development of the Socialist Village in Poland: State Agricultural Farms
More details
Hide details
1
Zakład Projektowania Architektoniczno-Urbanistycznego, Politechnika Warszawska, Wydział Architektury, Polska
Submission date: 2026-11-02
Acceptance date: 2026-11-07
Publication date: 2026-11-19
Corresponding author
Martyna Kędrzyńska
Zakład Projektowania Architektoniczno-Urbanistycznego, Politechnika Warszawska, Wydział Architektury, Koszykowa 55, 00-659, Warszawa, Polska
KAiU 2026;LXXI(2)
KEYWORDS
TOPICS
ABSTRACT
This article discusses the spatial development of the socialist village in Poland, including the Western and Northern Territories, with particular emphasis on settlements of State Agricultural Farms (Państwowe Gospodarstwa Rolne, PGRs). After the Second World War, agrarian reform, nationalisation and collectivisation transformed the agrarian structure and the rural landscape. Collectivisation met with resistance from a population strongly attached to privately owned land and was abandoned in 1956. It proved most successful in the Recovered Territories, where post-war resettlements had weakened attachment to individual property ownership. PGRs were modelled on Soviet sovkhozes and were established both in former estate farms and in newly planned settlements. New multi-family housing was usually built outside existing villages, resulting in a spatial separation between privately farmed villages and PGR settlements. Rural space was divided into zones of living, administration and work, complemented by communal areas. With the increasing standardisation of designs and the widespread use of prefabrication, villages gradually lost their regional characteristics and the landscape became increasingly urban in character. The PGR constituted a comprehensive rural planning scheme that contributed to aesthetic uniformity. At the same time, it deepened spatial and social divisions, which became particularly visible after 1989.
REFERENCES (12)
1.
20-lecie Biur Projektów Budownictwa Wiejskiego, Warszawa 1969.
2.
Jastrzębski R., Reforma rolna po drugiej wojnie światowej. Ustawodawstwo państwa polskiego, „Czasopismo Prawno-Historyczne“, 2018, t. LXX, z. 1.
4.
Machalak M., Od ugoru do PGR-u. Poszukiwanie nowego modelu gospodarki wiejskiej na Pomorzu Zachodnim, „Pamięć i Przyszłość“, 2008, nr 1.
5.
Machalak M., Wieś na ziemiach zachodnich i północnych po 1945 roku – między chłopską zagrodą a PGR-em, Zielona Góra 2015.
6.
Mycielska D., Z badań socjologicznych w Państwowych Gospodarstwach Rolnych, „Przegląd Zachodniopomorski“, 1968, nr 1.
7.
Państwowe Gospodarstwa Rolne w 1956 roku, Warszawa 1958.
8.
Skobelski R., Problemy rozwoju gospodarczego Ziem Odzyskanych w pierwszym powojennym dziesięcioleciu (1945–1955), „Rocznik Lubuski“, 2007, t. 33, cz. 2, s. 89–120.
9.
Szpak E., Między osiedlem a zagrodą: życie codzienne mieszkańców PGR-ów, Warszawa 2005.
10.
Tłoczek I., Dom mieszkalny na polskiej wsi, Warszawa 1975.
11.
Tomaszewska D., Przestrzenny aspekt sytuacji życiowej mieszkańców osiedli popegeerowskich – ujęcie typologiczne, w: Mieszkańcy osiedli byłych pegeerów o swojej sytuacji życiowej, red. Z. Kawczyńska-Butrym, Olsztyn 2001.
12.
Zadrożyńska A., Homo faber i homo ludens: etnologiczny szkic o pracy w kulturach tradycyjnej i współczesnej, Warszawa 1983.